I. TỔNG QUAN VÀ NHẬN DẠNG

  1. Tên khác: Điệp tây, Cây vông đồng, Cây ngô đồng.
  2. Tên khoa học: Hura crepitans L.
  3. Họ: Thầu dầu (Euphorbiaceae).
  4. Mô tả thực vật: 
  • Cây thuộc loại thân gỗ to, thân có gai.
  • Lá hình tim (hơi ba cạnh), mép có răng cưa, đầu nhọn; kích thước dài 20-30cm, rộng 15-20cm.
  • Hoa đực mọc thành bông nhiều hoa, hoa cái mọc đơn độc.
  • Quả nang, to và cứng, gồm khoảng 12-20 mảnh hình múi nổi tròn; kích thước cao 5cm, rộng 10cm. Đặc điểm đặc biệt: Khi chín quả bật vỡ rất mạnh, phóng hạt đi khá xa.
  • Hạt hình mắt chim, trên phủ lớp lông, có vỏ cứng bao quanh tạo thành một gờ chừng 1cm.
  1. Bộ phận dùng: Vỏ cây và hạt (Cortex et Semen Hurae), nhựa mủ.

II. ĐẶC ĐIỂM TRỒNG TRỌT VÀ THU HÁI

  • Đất đai: Cây có thể sống được trên nhiều loại đất khác nhau.
  • Nhân giống: Có thể trồng bằng hạt (hạt dễ nảy mầm) hoặc trồng bằng cành.
  • Kỹ thuật canh tác: Cây ưa sáng, chịu được thời tiết hạn hán hoặc khô nóng. Khả năng tái sinh dinh dưỡng rất khỏe; thực tế thường được trồng bằng cành với tỷ lệ sống gần như 100%.
  • Sinh trưởng: Cây chịu hạn, dễ trồng, thường được trồng lấy bóng mát; ra hoa và quả nhiều hàng năm.
  • Thu hoạch: Vỏ cây thu hái quanh năm; hạt thu từ quả chín.
  • Thiên địch: Chưa có dữ liệu.
  • Thời vụ: Chưa có dữ liệu.
  • Chăm sóc: Chưa có dữ liệu.

III. TÍNH CHẤT DƯỢC LÝ (Hệ thống Y học cổ truyền)

  • Thành phần hóa học: Trong hạt có dầu béo, protein; toàn cây có chứa nhựa mủ.
  • Tính – Vị: Tính ấm nóng, vị cay, rất độc.
  • Quy Kinh: Chưa rõ.
  • Nhóm thuốc chính (Công dụng điều trị chính):
  • Thuộc nhóm thuốc Tả hạ (gây ỉa lỏng), phân nhóm Công hạ (tẩy mạnh).

IV. CÔNG DỤNG VÀ CÁCH DÙNG

  • Công dụng:
  • Nhựa mủ: Rất độc, có tính xổ và gây nôn. Dùng chế thuốc diệt ruồi, muỗi, côn trùng, sâu bọ và chữa bệnh hủi.
  • Hạt: Dùng để ép dầu hoặc làm thuốc xổ.
  • Vỏ cây: Làm thuốc tẩy, trị táo bón, gây nôn và chữa mụn nhọt, bướu.
  • Cách dùng, liều lượng: * Ngày dùng 3-5g dưới dạng thuốc sắc hoặc cao thuốc.
  • Hạt dùng làm thuốc xổ với liều 2-3 hạt/ngày.
  • Có thể dùng ngoài da, dùng riêng lẻ hoặc phối hợp với các vị thuốc khác.
  • Kiêng kỵ (Lưu ý quan trọng): 
  • Nhựa và các bộ phận của cây rất độc. Tuyệt đối tránh để nhựa vương vào mắt.
  • Dùng hạt liều cao gây khó tiêu dẫn đến tai biến, có thể gây tử vong.
  • Cần sử dụng cẩn thận và tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của thầy thuốc.

V. CHẾ BIẾN VÀ BÀO CHẾ CHUYÊN SÂU

  • Chế biến: Thường người ta dùng hạt để ép dầu và thu nhựa mủ để làm thuốc.
  • Bào chế: Chưa có dữ liệu chi tiết về các kỹ thuật như chích, sao, đồ…
  • Bảo quản: Chưa rõ.

VI. CÁC BÀI THUỐC THƯỜNG DÙNG

  1. Chữa mụn nhọt và các bệnh ngoài da:
  • Sử dụng vỏ Ba đậu tây tươi, giã nát rồi đắp trực tiếp lên vùng da bị bệnh hoặc mụn nhọt.
  1. Chữa phong hủi:
  • Dùng 3g vỏ Ba đậu tây sắc với 100ml nước, cô lại còn 30ml. Uống mỗi ngày một thang.
  1. Thuốc chữa u bướu, táo bón:
  • Dùng 20g vỏ Ba đậu tây (khô), sắc với 350ml nước cho đến khi còn 100ml. Chia uống 2 lần trong ngày.
  • Lưu ý: Nước sắc này có tác dụng tẩy rất mạnh. Liệu trình dùng liền trong 4 tuần.

VII. HÌNH ẢNH THAM KHẢO

VIII. NGUỒN TƯ LIỆU THAM KHẢO

  1. Nguyễn Viết Thân (2020), Cây thuốc Việt Nam và những bài thuốc thường dùng, tập 1-tập 4, NXB Y Học.
  2. Đỗ Tất Lợi (2004), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, NXB Y Học.
  3. Đỗ Huy Bích, Đặng Quang Chung, Bùi Xuân Chương, Nguyễn Thượng Dong, Đỗ Trung Đàm, Phạm Văn Hiển, Vũ Ngọc Lộ, Phạm Duy Mai, Phạm Kim Mãn, Đoàn Thị Nhu, Nguyễn Tập, Trần Toàn, Viện Dược Liệu (2006), Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam, tập 1 – tập 2, NXB Khoa Học Và Kỹ Thuật.
  4. Lê Trần Đức (1997), Cây thuốc Việt Nam – Trồng hái chế biến trị bệnh ban đầu, NXB Nông Nghiệp.
  5. Bộ y tế (2017), Dược điển Việt Nam, lần xuất bản thứ năm, tập 2, NXB Y Học.  
  6. Nguyễn Ngữ, Bàn về tăng cường hiệu quả của thuốc Nam, Hội thảo khoa học Kết hợp đông – tây y trong điều trị đái tháo đường và bàn về tăng cường hiệu quả của thuốc Nam (Ngày 5-6/10/2024) – trường trung cấp Tây Sài Gòn, TP.HCM.
  7. https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:350060-1/images 

Khám phá thêm từ Cộng Đồng Xanh

Đăng ký để nhận các bài đăng mới nhất được gửi đến email của bạn.

Gửi phản hồi